TATAR ÖÇEN KEM KÖRÄŞSEN, KÖRÄŞMÄSÄ TATAR ÜZE?!

Irınbur ölkäseneñ tönyaq-könbatışına urnaşqan zur gına ber tatar awılı bar — Äsäkäy dip yörtälär anı. Avıl bik borıngı — monda 500 ellıq möselman qaber taşları tabılgan. Zamanında ul Irınbur ölkäseneñ ber dini-mädäni üzäge bulıp torgan. Anda Dädmänd, Riza Fäxretdinov eş kunaq bulgan. Riza qazıynıñ Äsma isemle qızı da şuşı awılda dönyaga kilgän. Äsäkäy awılında böten Rossiyagä bilgele bulgan din ähele Kälämetdin xäzrät Şäñgäräev tugan häm şuşı awıl ziratında cirlängän. Kälämetdin xäzrätneñ 11 balası häm distälägän onıgı bügen böten Rossiyadä İslam dinen tarata, möfti, mulla, mögallimnär bulıp eşli…

Ämma ni qızganıç, zamanında görläp torgan saf tatar awılı Äsäkäy bügen tulısınça urıslaşıp bara. Zamanında ber urıs ta yaşämägän Äsäkäy awılın rayon üzäge yasıylar häm tatarlar östennän citäkçelek itärgä urıs-muqşını kiterep tutıralar. Rayon üzäge bulgaç, törle oeşmalar, predpriyatielär, “Selxozximiya”lär açalar, alarga iyarep awılga urıs-ulaq kerep tula. Bügenge köndä Äsäkäydä yaşäüçe xalıqnıñ 17 protsentı — urıs häm muqşı, yagni 6 meñlek Äsäkäy xalqınıñ meñnän artıgı başqa millät väkile. Şunısın da äytergä kiräk, rayon xaqimiyat başlıgı — muqşı (mordwa) keşese, rayon proqurorı — muqşı, sudya — muqşı, rayon gazetası redaqtorı — muqşı… Bu “aqsöyaqlär” isemlegen tagı bik ozınga suzarga bulır ide, çönki mondagı citäkçelek, nigezdä, koda-kodagıylardan tora...

5 meñ tatar yaşägän Äsäkäydä bügen böten räsmi eşlär barı tik urıs telendä alıp barıla. Urta mäktäptä uqıtu barı tik urıs telendä genä alıp barıla, tatar tele xätta predmet bularaq ta kertelmi. Avılda böten kürgäzmä-agitatsion materiallar barı tik urıs telendä. Elek awıl urtasında sugışta ülep qalgan Äsäkäy tatarları öçen istälek taşı torgan, anda “Batırlar danı mäñge onıtılmas!” dip tatarça yazılgan bulgan. Ciñü bäyräme köne aldınnan rayon citäkçelege ul taşnı aldırıp taşlatqan, imeş “Sez anda üz telegezdä ällä närsä yazgan bulırga mömkinsez!” Xäzer ul xäter taşı mulla babaynıñ işek aldında qaplanıp yata…

Äsäkäy awılınnan tatarnıñ Saban tuen da şulay “üzençälekle” itep kuıp çıgaralar. İuq, anı räsmi räveştä betermilär, ä urıslarnıñ “Troitsa” bäyrämnäre belän berläşterep “Yaşlär köne” belän kuşıp, tatarnıñ Saban tuen “Rayon köne” itep uzdıra başlıylar. Şulay itep borıngı tatar awılında urıs telle, urıs araqılı yaña bäyräm barlıqqa kilä…

Ämma 17 protsentlı kilgän kilmeşäklär monıñ belän genä tuqtap qalmıylar — Äsäkäyneñ borıngı ziratı urınına… çirkäü kiterep sala başlıylar! Avılda bu växşilekkä açıqtan-açıq qarşı çıguçı ber tatar tabıla, ul — cirle jurnalist Färit Nogmanov bula. Ul zirat östenä çirkäü salırga yaramaganlıgı turında üze eşli torgan rayon gazetasına mäqalä yazıp çıga, möselman-tatarlarnıñ xoquqların yaqlıy. Menä şuşı gadel mäqaläsennän soñ Färit Nogmanovqa Äsäkäydä kön qalmıy. Rayon gazetası redaqtorı anı eştän çıgarıp taşlıy. Döreslek ezläp Mäskäügä xat yazgan öçen Färit Nogmanovqa qarşı Äsäkäydä cinayat eşe açalar, anı “wahabit” dip atıylar, törmägä utırtu belän yanıylar. Bügenge köndä dä Färit Nogmanovnı Äsäkäydä ber genä cirgä dä eşkä almıylar, gel yanap, kurqıtıp, pıçratıp toralar, maşinasın watıp-cimerep kitkännär…

Menä şuşındıy gazaplar bärabärenä, jurnalist, imanlı tatar keşese Färit Nogmanov Äsäkäy awılında borıngı möselman ziratı östenä çirkäü saldırunı tuqtatıp qaldı. Ul qaragruh köçlärgä qarşı üzeneñ imanlı canın, turı qalämen kuydı. Telebez, dinebez, iregebez, cirebez, namusıbız, xoquqlarıbız öçen menä şulay köräşkändä genä tatar ciñep çıgaçaq!

Ämma bu äle bezneñ köräşneñ başı gına. Äle bezgä Äsäkäy awılın yañadan tatarlaştırası bar, imanga qaytarası bar. Äsäkäy awılı kebek meñlägän tatar awılların yatlar täesirennän aralap alası bar, kilgän kilmeşäklärneñ oyatsız basımınnan kotqarası bar. Äle bezgä Tatarstanıbıznı bäysez däülät itäse bar, monıñ öçen här tatarga çın köräşçe bulu kiräk. Köräşmibez ikän, böten tatar ilen Äsäkäy yazmışı kötep torırga mömkin!!! Borıngı tarixıbız östenä çirkäülär salınmasın disäk, millättä meñlägän, millionlagan Färit Nogmanovlar bulırga tieş! Äsäkäy awılınnan min änä şundıy fikerlär belän qayttım…