RÄSÄYNEÑ AŞIGIÇ ÜLEME

Räsäydäge äxlaqsızlıq häm tärtipsezlek berençe çiratta üz xalqına zıyan kiterä. Aqıllı başlar monı, qaydandır idarä itelä torgan protsess, çittän oeştırılgan galämät, dip äytä, läkin gasırdan gasırga yaşäp kilgän räsäy mentallege dä bar bit äle. Bälki bu şunıñ näticäseder?..

EÇKEÇELEK

Räsäy keşese elına 15 litr araqı eçä ikän. Bu, Räsäy İuNESKOnıñ keşe sälamätlegenä häm şäxes üseşenä zıyan kiterü buença bilgelägän çigen (8 litr), atlap çıqqan digän süz.

Räsäylelär elına 4 litr şärab eçä. Unbiş el elek bu kürsätkeç ike tapqır kübräk bulgan. Gailä keremeneñ 3,7% araqı belän tämäkegä kitä ikän. Ä sport belän şögıllänügä 12 tapqır azraq aqça sarıf itelä. Räsäy Säla-mätlek saqlau ministrlıgı birgän mäglümatlarga qara-ganda, Räsäy xalqınıñ 1,5%, yagni 2 million keşe eçkeçe. Soñgı ike elda eçkeçelek awıruı Z0% üskän. Yaşlärneñ 82% törle isertkeç kullana ikän. 76% sıra eçä. Ä araqını egetlärneñ - 41, qızlarnıñ - 24% “salgalıy”. Gailä xälleräk bulgan saen yaşlärneñ şärab, konyaq, djin, viski, rom kebek zatlı isertkeçlär kullanuı, ä aqça yagı saeraq bulgannarında spirt, kömeşkä, araqı kebek eçemleklär belän mawıgu-çılar açıqlana. Ä sıranı ike törle gailä balaları da eçä.

NARKOMANLIK

Räsäyneñ xärbi köçläre, Genştabınıñ 2002 el mäglümatlarınnan kürengänçä, armiya yaşendäge egetlärneñ 50 protsentına sälamätlekläre çamalı bulu säbäple törle çikläülär kertergä turı kilgän, ä armiyagä alıngannar arasında törle psixoaqtiv matdälär, şul isäptän, narkotik belän mawıguçılarnıñ arta baruı açıqlangan. Armiyagä çaqırıluçı egetlärneñ här dürtençese - narkoman.

Mäskäüdä, Sankt-Peterburgta häm berniçä ölkä üzägendä yaşäüçe 12-22 yaşlek egetlär, qızlar arasında tikşerü ütkärgännär. İñ ayanıç näticä: Räsäydä psixotrop matdälär kullanu “yaşärä” bara. Balalarnıñ, yaşlärneñ ni däräcädä bozıluın kürü öçen berniçä sanga küz salu da citä.

Narkotiknı 12 yaştän täüge tapqır kullanu urını bularaq - mäktäp, 15 yaştän - “tusovqa” häm diskoteqalar, ä 16 yaştän yal itü urınnarı möhim rol uynıy. Yaşlärneñ kübesenä (67,5%) narkotiknı uqudan yaqi eştän soñ oçraşa torgan dusları, ä 14,3 protsentına sabaqtaşları yaqi xezmättäşläre täkdim itkän. RF Sälamätlek saqlau ministrlıgı xäbär iüençä, 1991-2001 el eçendä yaşüsmerlär arasında narkomaniya çirennän integüçelär 17 tapqırga artqan.

Ekspertlar äytüençä, Räsäydä 3 millionnan artıq narkoman bar. Ozaqlamıy Räsäy narkotiklarga bäyle illär arasında berençelekne alaçaq. Ägär narkobiznes bügenge templar belän üseş kiçersä, 5-7 eldan narkomanlıq belän awıruçılarnıñ sanı 10 millionga citäçäk. Şunıñ näticäse bulıp, Räsäydä ber elda äfiun satudan kergän kerem däülät biudjetı belän tigezläşäçäk.

VİÇ-SPİD AFÄTE

Bügenge köndä VİÇ-SPİD awıruı da kisken temp belän üseş kiçerä. Räsäydä xäzerge waqıtta 800 meñnän alıp 1 millionga qadär şuşı awırunı yörtüçe bar. 2010 elga awırularnıñ sanı 2 millionga citüe ixtimal, ay saen meñlägän yaş keşe SPİDtan ülep baraçaq.

Häm, soñgı san. 2002 elnıñ 9 aenda Räsäy xalqınıñ sanı 620 meñ keşegä kimegän. Bügen Räsäydä 5 mln. par bala tabudan mäxrüm. Küpçelek analar sau tügel, şunıñ näticäsendä sälamät bala tabu 2002 elda, aldagı el belän çagıştırganda 30 protsentqa kimegän.