КЊРШЕ ИКЕ ТУГАННЫ АЕРА

Узган ќђйдђ Истанбулда булган вакытта безгђ, бертљркем татар яшьлђренђ, Тљрки халыкларга ярдђм фонды башлыгы, професор Туран Язган белђн очрашып сљйлђшергђ насыйп булды.

Билгеле булганча, Т. Язган Татарстанда џђм башка тљрки ќљмџњриятлђрдђ лицейлар ачкан шђхес. Без аныћ белђн тљрле темаларга фикер алыштык џђм, ќылы сљйлђшњдђн соћ, Татарстанга кунакка чакырдык. Ул, тљреклђргђ хас итагатьлелек, ќитдилек белђн: «Путин президентлыктан киткђч килермен», - дип ќавап бирде. Башка бер сњз ђйтмђде. Чынбарлыкта исђ Туран Язганга Рђсђйгђ, шул исђптђн Татарстанга керњ тыелган икђн.

Без Истанбулдан кайткач ятры еллап вакыт узды џђм 2008 ел РђсђйдђТљркия елы итеп игълан ителде.

Шул ућайдан микђн, ел башыннан Татарстанда (Казанда, Чаллыда, Тњбђн Камада, Ђлмђттђ џђм Бљгелмђдђ) Федераль прокуратура књрсђтмђсе буенча татар-тљрек лицейларын тенти башладылар, комиссия артыннан комиссия килде, укыту программалырына њзгђрешлђр керттерделђр, лицейларда экстремистик эчтђлекле китаплар эзлђделђр, укучыларны язма эш яздыртып сынадылар, тљрек укытучыларыныћ урыс телен белњ дђрђќђсен тикшерделђр, кайберлђренећ дипломнарын Рђсђй территориясендђ яраксыз дип таптылар, виза режимын бозуда гаеплђделђр , 250шђр мећ штрафка тарттылар - нђрсђ генђ эшлђмђде Мђскђњ тикшерњчелђре! Ђйтерсећлђ 1937 елга ђйлђнеп кайттык!

Ђ нђтиќђсе моныћ ничек булды?

Татарстанда белем-тђрбия биргђн 55 тљрек укытучысы ике этапта, ике тљркемгђ бњленеп, ашыгыч рђвештђ Тљркиягђ кайтарып ќибђрелде. Нђкъ Сталин-Берия хљкњмђте кырымтатарларын, чечен-ингушларны, карачай-балкарны, кумыкларны, нугайларны џ.б. халыкларны 24 сђгать эчендђ Урта Азиягђ сљргђн кебек, бњгенге Рђсђй ќитђкчелеге дђ «цивилизованныйрак» рђвештђ депортация ясады. Соћыннан тљрек рђнќеше Рђсђйгђ тњгел, татарга карата булды: «Татарлар тљреклђрне чыгарып ќибђрде (выпроводили)», - дип язды бер популяр тљрек гђќите.

Болай язу гаделме, гаделсезме?

Бер яктан, татар-тљрек лицейларында укучыларныћ ата-аналары тљрек укытучыларын ачыктан-ачык яклап чыкты. Казанда Татар иќтимагый њзђге, Мђскђњдђ «Ватан» партиясе тљрек лицейларын яклап пикет куйды. Лђкин бу гына, барыбер, ђз, чљнки лицейлар љстендђ торучы ведомство - Мђгариф министрлыгы яклау чараларын књрмђде. Дђњлђт Советы да татар-тљрек лицейларын баштан ук яклап чыкмады.

Ић шаккаттырганы шул, татар мђктђплђренећ берсе дђ, бер генђ укытучы да телђктђшлек, яклау чараларын књрмђде. Кайда монда профессиональ этика?! Ђ бит татар укытучылары, татар мђктђплђре исеменнђн ђллђ нинди акциялђр уздырырга була иде.

Узган гасырныћ 90 нчы еллар азагында Чаллы укытучылары, эш хакын књтђрњне талђп итеп, кыш уртасында Азатлык мђйданына чыккан иде бит! Ђле менђ ќђй. Лицейларны яклап, тљрек укытучыларын кире кайтаруны талђп итеп ник зур митинг уздырмаска?! Йљзлђгђн укытучыга њз имзаларын куеп, дистђлђгђн мђктђп исеменнђн президент Медведевка шул хакта ник хат язмаска?!

Килеп туган вђзгыяттђ кем гаепле, дигђн сорау туа. Рђсђйнећ шовинистик сђясђтен исђпкђ алмаганда, бљтен татар ќђмгыяте гаепле.

Беренче чиратта Татарстан мђгариф министрлыгы гаепле. Министрлык мондый ситуация килеп туасын алдан књрергђ џђм, максатчан рђвештђ, профессиональ яктан тљреклђрдђн бер дђ ким булмаган ќирле педагогик кадрлар ђзерлђргђ, шундый укыту-тђрбия программаларын башка татар мђктђплђренђ кертергђ тиеш иде.

Тљрек укытучылары китте. Аларны кире кайтару яки кайтарттыру хђзер татарныћ намус џђм вљќдан эше булып тора.

Азат ТУКТАРОВ.