МЉШКЕЛ БЕЗНЕЋ ХЂЛЕБЕЗ

Татар халкыныћ бљек, акыллы, белемле... икђнен књпме кабатласалар да, мактаганга карап ул ђз генђ дђ ућай якка њзгђрми. Дљрес, татарныћ њткђне тулы шанлык. Бњгенгесе исђ ясалмалылыктан, књз буяудан, затсызлыктан, артта калганлыктан, хђтта тњбђнлектђн гыйбарђт. Татар бњген бер ућай нђрсђдђ дђ алдынгы, беренче тњгел.

Бњгенге заман татар кешесенећ књбесендђ ќитешсезлек комплекслары бар. Аларныћ берсен еш кына, «тыйнаклык» дип атыйлар. Тыйнаклыкныћ капма-каршысы – ялагайлык. Бу сыйфатлар – сђламђт татарга хас булмаган књренеш – патология.

Ђгђр бу ике сыйфатка ия татарларыбыз ќђмгыятьтђ яки эш урынында нинди дђ булса дђрђќђгђ ия була икђн, «нахальный» затка ђйлђнђлђр. Бу – закончалык.

Ђйтергђ тиешбез, ђлеге сыйфатлар турында љздереп кенђ табигый хђл дип булмый. Аларны безгђ мђктђп, тђрбия бирђ. Тыйнаклык белђн ялагайлык, ни кызганыч, хђзер ђхлак нормасына ђйлђнгђннђр. Югыйсђ, бу кешедђ шђхес сыйфатары булмауны књрсђтђ

Кайсы татар мђктђбен алма, – анда шундый тђрбия бирелђ. Књпчелек гаилђлђрдђ дђ шулай ук.

Мђгариф хезмђткђрлђренећ былтыргы август конференциясендђ тљрле чыгышлар ясалды, секциялђр эшлђде, ђмма анда татар баласыннан чын шђхес љлгертњ турында сњз бармады дип ђйтергђ мљмкин. Чыгыш ясаучылар арасында игътибарны ић нык ќђлеп иткђне, мљгаен, Чаллы шђџђр хакиме урынбасары Фђйрњзђ Мостафина булгандыр. Ул Татарстанда татар мђктђбенећ сыйфаты югары булуын ассызыклады. «Татар мђктђплђрендђ ќинаять кылу юк, 11нче сыйныфны тђмамлаучыларныћ 100%ы диярлек югары уку йортларына белем алырга керђ…» Шик тђ юк, Фђйрњзђ ханымныћ телђклђре ихлас, лђкин без шуны белђбез: чынлыкта татар-тљрек мђктђп-лицейларында гына балалар нигезле белем алып џђм калеблђрен ныгытып чыгалар. …Фђйрњзђ ханым да аларга карата аерым, бик тђ ућай мљнђсђбђт белдергђн иде.

Югары уку йортларыныћ књбесенђ керњ љчен хђзер, белемнђн бигрђк, књплђп акча тњлђргђ кирђк. Татарныћ тырышлыгын искђ алсак, – моны эшлђве авыр тњгелдер. Шућа књрђ, Ф. Мостафина ђйткђннђр объектив чынбарлыктан ераграк тора.

Инде калган татар мђктђплђренђ килсђк, хђл мљшкел. Аларныћ абсолют књпчелеге асылда милли мђктђп тњгел, бары шул исем астында кљн књрђлђр. Бу турыда саннар сљйлђп тора. Узган ел џђм быел республиканыћ ике татар мђктђп-гимназиясендђ мин њзем социологик сораштыру уздырдым. Ун сораудан торучы анкета тљзедем. Џђр мђктђптђн 100ђр 11нче сыйныф укучысы респондент итеп алынды. Шартлыча алганда, бер укучы бер процентка тић. Нђтиќђне џђр кеше њзе ясасын, ђ мића калса, – хђлебез мљшкел безнећ.