КИРЕГЂ ЊЗГЂРГЂН СЂЯСИ ВАЗГЫЯТЬ ЏЂМ БЕЗ

Урыс дђњлђте љчен кеше гомеренећ кадере, аныћ дђрђќђсен саклауга омтылыш элек-электђн булмаган. Шушы дђњлђт башбаштанлыгында буын арты буыннар алышатып яшђњ дђверендђ аныћ илђте дђ бу хђлгђ књнеккђн бугай инде.

Бњтђн дђњлђт парламентлары Конституция кабул итђ,законнарга таянып яши дип Россиядђ дђ Конституция кабул итњ ритуаллары уздырыла. Ђмма, кеше хокукларын саклау комитеты ќитђкчелеге тануынча, Рђсђйдђ ђлеге "Тљп законда" язганнарны гамђлгђ ашыру љчен шартлар юк икђн. Ђйтерсећ лђ, бњтђн дђњлђтлђргђ мондый шартларны читтђн китереп бирђлђр…

Татарстан суверенлыгына кагылган документларныћ асылын милли бђйсезлек љчен кљрђш мљмкинлеклђрен юкка чыгару љчен Рђсђй парламенты њз Конституциясенђ дђ каршы килђ торган шактый књп законнар кабул итте. Максат бер: буйсындырылган миллђтлђрнећ рухын сындыру, аларныћ санын киметњ, милли бђйсезлеккђ љметлђрен кисњ џђм урыслаштырып бетерњ. Совет чорында бу вђхшилеклђр миллђтлђрнећ чђчђк атуы џђм якынаюсы кебек ялганга ышыкланып башкарылса, хђзер инде яшермичђ турыдан-туры тормышка ашырыла.

Татар интеллигенциясе, шул исђптђн милли бђйсезлек идеясе тарафдарлары да Рђсђйдђ сђяси вазгыятьнећ негатив њзгђрешлђренђ яраклашу, шул шартларда исђн-имин калу нияте белђн ђлеге дђњлђт струк-туралары язган кагыйдђ кысала-рында эш итњне кулайрак књрђ.

Думага, ќљмџњрият шурасына, шђџђр депутатлары шурасына сайлану љчен књп кенђ татар кешелђре Рђсђйнећ либерал демократлар, бердђм Рђсђй, коммунистлар, социалистлар фиркалары, "Рђсђйнећ яшђњ фиркасы" ђгъзаларына ђверелеп киттелђр.

Кайберђњлђр репрессиялђрдђн котылу максатыннан чыгып позициялђрен алыштыралар. Ђмма мондый маневрныћ негатив нђтиќђлђргђ китерње дђ ихтимал. Кљрђштђн баш тарткан булып мђгърифђт кысаларыннан чыкмаска љндђњ, Рђсђй струк-тураларыныћ кљчлђњ џђм басым ясауларыннан чигенњ юлы белђн котылуны кулай књрњ соћгы чиктђ безнећ бердђн-бер позициябез булып калырга мљмкин. Татар-станнныћ рђсми ќитђкчелеге, номенклатурачыл матбугат, радио-телевидение ђлеге бан-кротка чыккан ысулны сынап карадылар бит инде.

Минем уйлавымча татар халкы яшертен фикерлђњгђ, кычкырып сљйлђшмичђ гына олуг максатларны аћлауга ђзер тњгел. Ђ олуг максатларга баручы буын тђрбиялисе мђктђплђрне, аларныћ дђвамы булган югары уку йортларын кемнђр ачар да, андагы милли белем бирњне кемнђр оештырыр соћ? Моны Рђсђй љченђ биклђнеп Татарстан кысаларында миллђт элитасы башкара алмаячак - Ауропа парламентлары ассамблеясендђ Бљтендљнья Татар Конгрессыныћ даими вђкиллеге эшлђргђ тиеш. Конгрессныћ башкарма комитеты татар мђнфагатьлђрен бљтен-дљнья књлђмендђ ачыктан-ачык яклау позициясенђ басарга тиеш. Шушы ашыгыч чаралар њз вакытында књрелмђсђ - бљтенлђй соћ булуы бар.

Милли интеллигенциясенећ рђсми хакимият љреле-ваклы чиновниклар белђн хезмђттђшлек мђсьђлђсе ић актуаль џђм шул ук вакытта ић катлаулы нђрсђдер, мљгаен.

Беренчедђн - милли интеллигент рђсми структуралар составында њз-њзе булып кала алмый - аны система тиз арада њз калыбына салып њзгђртђ, яисђ њз арасыннан кысыпп чыгара.

Икенчедђн - миллђтчелђрнећ читтђн торып милли реформалар талђп итње ким дигђндђ уннан тугыз очракта ућышсызлыкка очырый, яки моныћ нђтиќђсе нульгђ дђ тић булырга мљмкин.

Милли бђйсезлек идеясе интеллектуаль њсешкђ ирешкђн шђхеслђргђ генђ хас сыйфат икђне хакындагђзитђбез язып чыккан иде шул.

Ђлбђттђ хак Ислам кешенећ интеллектуаль њсешен тђэмин итђ ала. Ђмма традицион дигђн булып тулаем хак Ислам кануннарыннан аерып алынган ниндидер љзеклђрдђнфайдалану юлына баскан дин бу вазыйфаны тулысынча њтђмђскђ дђ мљмкин. Рђсђйнећ махсус кешелђре бу проблеманы њзлђренчђ хђл итњ љстендђ гасырлар дђвамында эшлђп килђлђр. Ислам чынбарлыкта бер генђ - ул традициоон яисђ ниндидер бњтђн тљрле булалмый. Хак диннђр дђ берничђ тњгел бары тик Ислам гына. Бу хакта њз вакытында православие академиясен тђмамлаган, ђ соћгы елларда хак Ислам тарафдары булып киткђн фђлсђфђ фђне докторы Вячеслав Али Плосин хђзрђтлђре эчтђлеге белђн бик аћлаешлы китаплар бастырып таратты. Ђмма, кызганычка каршы, њзен мљэмин-мљселман дип санаучы бик књп миллђттђшлђребез диннђр тарихын да, Исламныћ асылын да белми џђм ђлегђ љйрђнми дђ. Исламны ныклап љйрђнњ, Аллаџы Тђгалђ кушканнарны њтђп, тыйганнарыннан тоелып яшђњ кешене ачык фикерле, бђйсезлеккђ омтылучан итеп формалаштырырга мљмкин.

Югарыда искђ алынган Вячеслав Али Полосин Рђсђй халкы бђхетле булсын љчен бер Аллаџыга гынаа буйсынып яшђве, ягъни Ислам динендђ булуы кирђк дип саный. Бу турыда без ђле моннан бер-ничђ ел элегрђк уйлап та карамый идек. Ђмма "Византия карангылыгы" тарафдарлары мондый фикергђ, гђрчђ аргументлары дђлилсез булса да, кискен каршы чыгалар.

Минем уйлавымча, милли хђрђкђт югарыда ђйтелгђннђрнећ барысын да исђпкђ алып активлыгын киметмичђ Бљтендљнья татар конгрессы аша халык-ара оешмалар ярдђмендђ эш итђргђ тиеш. Рђсђй сђясђтчелђренећ Балтыйк буе иллђренђ андагы урыс илђте мђнфђгатьлђрен яклап белдерелгђн дђгъваларын ишђргђ ясап њз ќирендђ ќђберлђнгђн халкыбызны якларга љйрђнергђ кирђк безгђ.

Нинди генђ сђбђп булмасын, милли хђрђкђтнећ тљрле тармаклары эшчђнлеге тукта-маска тиеш. Ђмма милли битлек киеп милек туплау љчен йљргђннђрне, хак миллђтчелђрдђн аера белњ дђ бик кирђк.