ЊЛЕМ ЭЛМЂГЕН ЉЗЂРГЂ ВАКЫТ!

6-7 декабрьдђ Казан дђњлђт университетыныћ "УНИКС" залында "Рухи-экологик цивилизациягђ бару юлында атом-тљш энергиясенђ каршы хђрђкђт" дип исемлђнгђн IV Бљтенроссия чираттан тыш конференциясе булып узды.

Бу конференцияне ќыярга нђрсђ сђбђп булды соћ? Татарстанныћ атом-тљш энергиясенђ каршы кљрђш ќђмгыяте рђисе А.Ф.Гарапов бу сорауга ќавапны менђ ничек бирде:

Яћа гасыр башында, аеруча соћгы ике елда, дљнья књлђмендђ џђм Россиядђ атом-тљш сђясђте љлкђсендђ хђл бик катлауланды. Бу проблема бигрђк тђ атом-тљш коралын ќитештерњ, атом-тљш энергетикасы, радиоактив калдыкларны чит илдђн кертњчыгару, файдаланылган атом-тљш ягулыкны саклауда сизелђ, - диде ул. Россия Минатомы, куллануда булган атом-тљш ягулыгын њзђк Европа аркылы Россия территориясенђ керткђндђ каршылыкка очрагач, аны Архангельск аркылы Уралга џђм Себергђ тимер юл белђн кертергђ омтыла. Болгария, Венгрия кебек ярлы иллђр андый ягулыкны њзлђрендђ калдырырга ризалашалар, тик, торабара андый калдыкны Америка Кушма Штатларыннан кертђ башламаслармы соћ? Анысына да бернинди гарантия юк.

Хђбђрдарлыкка караганда, Россиянећ 80 процентка якын халкы атом-тљш ягулыгы калдыгын илгђ кертњгђ каршы, ђмма бу љлкђдђ эшлђњче џђм Россиядђ эш алып баручы халыкара корпорациялђр Россияне атом-тљш чњплегенђ ђйлђндерергђ телилђр: Дђњлђт Думасы аша атом-тљш "чњбен" илдђ калдыру турында закон чыгартып, тормышка њзгђртмђ кертмђкче булалар.

2001 елда Минатом Интернет аша АЭСта тагын 35 атом блогы тљзелђчђге турында хђбђр итте. Бу хђбђрдђн соћ, књп љлкђ џђм республикалар дђшми калдылар. Ђмма Карелия республикасыныћ дђњлђт рђисе Сергей Катанандов бу ниятне "империячел гадђт" дип атады. Ђ Минатом, бер нђрсђгђ карамыйча, Башкортстанда АЭС тљзњне яћартып ќибђрде. Хђзер исђ Татарстанда туктатылган АЭСны тљзњ турында сњз алып барыла.

Шунысы да билгеле атом-тљш ягулыгына эшли торган электростанциялђр бик куркыныч џђм зыянлылар. Алар эш дђверендђ табигатькђ, тирђюньгђ књп зыян салалар, мећлђгђн тонна радиоактив калдык чыгаралар. Ђ ул радиоактив "чњп" йљзлђгђн џђм мећлђгђн еллар таркалмый саклана.

АЭСта авария дђ котылгысыз, чљнки џђр техника, џђр механизм ватылган кебек, атом-тљш реакторы белђн эшлђњче электростанциянећ яки ќайланманыћ сафтан чыкмавына бернинди дђ гарантия юк. 1957 елда Кыштым авариясе булды, 1979 елда Американыћ Три Маил Айленд АЭСы, 1986 елда Чернобыль АЭСы књпме бђлаказа китерде. 2002 елныћ сентябрендђ хђтта књпкђ ышанычлы саналган Япониянећ бер АЭСында да радиоактив матдђлђр тараткан ике авария булды. Тикшеренњлђрдђн соћ анда мондый авариялђрнећ књп тапкырлар кабатланганы беленде. 1985 елныћ 27 июнендђ Россиянећ Балаков АЭСындагы авариядђ 14 кеше њлде. Ђ 1990 елда тљзелеш вакытында проекттан читлђштеп сузылган торба челтђреннђн зарарлы пар чыкты. Ахыр чиктђ, бу АЭСныћ тљзелеш нормасыннан књп тайпылышлар белђн тљзелгђнлеге ачыкланды.

Бњгенге кљндђ яћадан тљзелђ башлаган Башкортстан џђм Татарстан АЭСларын нђрсђ кљтђ соћ? Эшлекле очрашуларда џђрвакыт атом станциялђренећ файдасы турында ђйтелђ. Радиоактив калдыкларны књмњсаклау, эшкђртњ, саклау урыннарына хезмђт књрсђтњ турында гына дђшмилђр. атом-тљш реакторына ягулык љчен руда чыгару, эшкђртњ, станциялђрне тоту, радиокалдыкларны књмњ џ.б. тљр эшлђр чыгымнарын да санасаћ, АЭСларныћ књмер, мазут, табигый газ, су, кояш, ќил кебек электр станциялђреннђн књпкђ кыйммђт, файдасыз џђм рентабельсез булуы ачыклана. Ђнђ шул сђбђптђн дђ, дљньяныћ алга киткђн иллђрендђ, мђс. Германиядђ, Швециядђ АЭС тљзњдђн баш тарталар, эшлђгђннђрен ябалар, максатчан экологик эзлђнњлђргђ таянып эш итђлђр.

Конференциядђ катнашучыларныћ сљйлђвенчђ, беренчедђн, Башкортстанда џђм Татарстанда, нефть чыгара торган тљбђклђр булганлыктан, грунтныћ тотрыклык балансы бик тњбђн. Икенчедђн. Башкортстан АЭСы Яр Чаллыдан нибары 110 километр читтђ тљзелђ. Кама Аланыныћ да бу шђџђрдђн шул ук арада урнашканын искђ алсаћ ИделКама бассейнында халык гел атом куркынычы астында гомер итђргђ тиеш була. Яки, тирђюньдђ яшђњчелђр АЭСлар тљзелеп берничђ ел узгач радиациялђнгђн азыктљлек ашап, аннары ярым акыллы џђм ярым гарип "мутантлар" тудыра башлаячаклар.

Ђ хђзерге чорда туган књп кенђ балаларныћ сђламђтлек нормасыннан тайпылып дљньяга килњенђ сђбђпне џава атмосферасыныћ артык бозылуыннан эзлђргђ кирђк. Моны конференциядђ Бљтенроссия табигатьне саклау оешмасыныћ Балаково шђџђр идарђсе ќитђкчесе А.М.Виноградова да њз чыгышында нигезле дђлиллђде. Табиблар тикшергђн 100 баланыћ нибары 18е сђламђт дип табыла икђн. Балаково АЭСыннан ерак тњгел ќирдђ ике радиоактив тап барлыкка килње ачыкланган џ.б.лар.

Бу АЭСныћ эшчђнлеге, андагы ќитешсезлеклђр џђм техник процесслар бозылу турында шђџђрнећ "Экологик инициативалар њзђге" "Балаковы АЭСы 15 ел хђтђр астында" дигђн китап та чыгарган. АЭС администрациясе хђбђренчђ, куркыныч дип саналмаган, очраклы килеп чыккан ЧПлар саны 1993 елда 59, 1994 елда 37, 1995 елда 12 булган. "Госатомнадзор" хђбђренчђ, бу АЭСта 1991 елда 50(!) тапкыр реакторны планнан тыш туктатканнар. (Туктату очраклары књп булган саен ресурслар тиз туза, реакторныћ эшлђњ срогы кыскара, контроль какшый).

Радиация балалар сђламђтлегенђ аеруча зыянлы. Аныћ аз гына тђэсире дђ акыл сђлђте кимњгђ, ягъни ќићел акыллылыкка китерђ. Аз гына дозада нурланыш алудан рак авыруларыныћ књп мђртђбђ кљчђюе, организмны тиз картая башлавы књзђтелђ.

Бњгенге кљндђ Германия, АКШ џђм Бљекбританиядђ АЭСта эшлђп, куркыныч булмаган дозада нурланыш алган хезмђткђрлђрнећ кан књзђнђклђрендђ генетик тайпылышлар булуы ачыкланды.

Россия Академиясенећ табигать фђннђре профессоры, экономик фђннђр докторы, РАЕН академигы, Россия язучылар союзы ђгъзасы М.Я.Лемешев њз чыгышын соћгы вакытта радиациянећ кеше организмына кече дозада да куркыныч белђн янавына яћа дђлиллђр китерњдђн башлады. Кеше аз нурланыш алса, аныћ организмы моны сизмђскђ мљмкин, ђ бу очракта ул њзенњзе саклауга кљч таба алмый икђн.

Публицист Михаил Яковлевичныћ чыгышында Россия Минатомына каршы катгый протест сњзлђре књп яћгырады. Ул илнећ атом-тљш энергиясе эшлеклелђрен "чит ил џђм Россия мафиясе" дип тђ атады. "Алар килђчђкне, туачак яшь буынны юк итђргђ юл ачучылар", диде. "Њзлђренђ эш булсын љчен, књп еллар элек чит иллђр кире каккан атом энергиясен кљчлђп тагучылар", дип тђ бђялђде.

Кешелек дљньясы берлгђлектђ кискен чара књрмђсђ, килђчђкне атомчылар яндырачак.

Башкортстан республикасы экологлар союзыныћ хђбђрлђр бњлеге мљдире, "Экология џђм без" радиопрограммасын алып баручы, БРныћ атказанган мђдђният хезмђткђре Б.Н.Павлов та бу ућайдан нык борчылуын белдерде. Республиканыћ экологлар союзы њсмерлђр џђм яшьлђр љчен "Подрост" дип аталган айлык газета чыгара башлаган, 3000 данђлек бу газетада яшњсмерлђрнећ язмалары, уйфикерлђре, экологик чараларда катнашулары, туган як тирђлеген књзђтеп торырга омтылулары да яктыртыла. Конференция эшендђ Новосибирск, Кострома, Уфа, Нефтекамск, Кама Аланы, Алабуга џђм башка шђџђрлђрдђн килгђн башка делегатлар да атом-тљш энергиясен Россия Федерациясендђ ќитештерњгђ кискен каршы чыктылар. Џђм Дђњлђт Думасына, Россия Президентына махсус мљрђќђгать юлладылар. Конференция эшен хуплап Казахстан республикасыннан телеграмма алынды.