АРМИЯГЂ БАРМАС ЉЧЕН.

Тарихтан яхшы белђбез: Мђскђњ нинди юллар белђн булса да башка миллђт халыкларын коллыкта тоту ягын карый. Петр 1 нећ, 1725 елда язылган ќинаятьчел васыятьнамђсендђ дђ урыс дђњлђтенећ даими рђвештђ сугышлар оештырып кына калмыйча, њзлђренђ яраклаштырып тљрле уйдырмалар тудыралар, њзлђрен фђрештђ итеп књрсђтњ љчен бљтен мљмкинлеклђрен файдаланалар. Христиан дине ђџеллђре дђ узлђренећ сугыш чукмарларына хђер-фатиха бирђ. Чукындырып, тђре биреп ќибђрњлђрен телевидение аша књрсђтеп торалар. Алар арасында безнећ миллђттђшлђребез-мљселманнар да бар бит.

1917 елгы фетнђдђн соћ урта Азияга совет властена, большевиклар хакимиятенђ каршы књтђрелгђн, њз дђњлђтлђре љчен кљрђшкђн ватанпђрвђрлђрне империя шовинистлары "басмачы"лар дип атады. Чынбарлыкта исђ, Кызыл армия њзе басып алучы, ягъни басмачы иде.

Азатлыкларын яклап кљрђшкђн авганлылар да СССР да "душманы", "духи" дип аталды. Њз илен саклаган халыкны ничек инде "дошман" дияргђ мљмкин?! Ичкериягђ каршы сугыш башлап, Русия ќитђкчелђре Дудаев "бандитларын" юк итђбез дип кычкырындылар. Янђсе, аларны юк итђргђ, књп дигђндђ, ике кљн ќитђ! Ике кљн дигђннђре тугыз елдан артыкка сузылды, чљнки чечен халкы њз дђњлђте, њз ќире, њз азатлыгы љчен кљрђшђ.

Мин џђрвакыт "Азатлык" радио тапшырулырын тыћлыйм. Алар бик дљрес мђгълњмђт бирђ дип уйлыйм. Русия гаскђрлђренећ вђхишлеклђрен ишетеп йљрђк ђрни. Кљн саен Русия гаскђрлђреннђн 4-5 кеше џђлак булып тора, ђ Мђскђњ телерадиотапшыруларында џђлак булучылар турында тулы мђгълњмђт юк. Русия бер вакыттада сугышсыз тора алмый. Ул сугышларда џђлак булган егетлђрнећ табутларын Татарстанга еш кайтарып торалар. Шул табутларны кургђч, халык ничек тыныч булсын? Соћгы вакытларда газетларда, радио џђм телевидение тапшыруларында яшьлђрне армия хезмђткђ чакыру чорында (язгы џђм кљзге) књћелсез вакыйгалар турында сљйлилђр, књп язалар. Хђзер Татарстан кљзге, язгы чакыруларда 8000 егетебез армиягђ алына икђн. Ата-аналар, њзлђренећ балаларын армиягђ алу яше ќиткђч, кайгыга тљшђлђр. Тљрле тљбђктђге (Таќикстан, Ичкерия џ.б.) "кайнар нокта"ларда бер гаепсез безнећ миллђттђшлђребез дђ џђлак була. Хђзер анда ќибђрер љчен контракт, - буенча да ала башладылар. Ђмма афђт аларны да аямый. Ичкериягђ контракт буенча акча эшлђргђ баручыларныћ кайберлђре якты дљнья белђн хушлашуы, књплђре гариплђнеп кайтты-моныћ, ачык мисалы. Исђн калганнары кайткач, вакытында акча ала алмый тинтереп йљри. Сугыштан кайтучыларныћ психик авырулар белђн ќђфаланулары да мђгълњм. Књрђсећ, аларга чечен халкыныћ рђнќешлђре, каргышлары тљшђдер. Танышыма яшьлђрне армиягђ алу турында язачагымны ђйткђч: "Сђгъдулла абый, языгыз ђле минем туганым турында, - дип ђйтте џђм, - туганым Казанда 1,5 ел хезмђт иткђч, Чечняга ќибђрделђр. Аннан бик њзгђреп кайтты: исерткеч эчемлеклђр белђн бик дуслашты, бер генђ сњз дђ ђйтергђ ярамады, нервлары бик нык какшаган.

Чечняда хезмђт иткђндђге хђллђрне сорашкач, бер сњз дђ ђйтмђде. Мин кеше канын књрмичђ тора алмыйм, дип, контракт буенча яћадан чечняга китте. Књп медальлар белђн бњлђклђнде. Кайткач, исерткеч эчемлеклђрне хуп курде. Шулай булса да љйлђнде. Мића бернинди дин кирђкми дисђ дђ, тђнендђге бер књзђнђгендђ мљселманлык хисе калган, ахрысы, љйлђнгђч, ислам дине йолаларына туры китереп никах укытты. Хђзер аз гына булса да яхшы якка њзгђрђ башлады", - дип сњзен тђмамлады танышым. Шулай итеп, бер буын ир-егетлђр гамђлдђн, кешелектђн чыга, шућа да хђзер яшьлђр ничек тђ армиягђ бармый калу юлын эзлилђр. Хђтта хђрби комисариятка килмичђ, качып йљрилђр. Ђгђр армия чынугы мђктђбе булса, кем качып йљрер иде икђн. Сугышларны тизрђк туктатмыйча, аћа мљнђсђбђте њзгђрмђячђк.